Özet
Her Ay gazetesinin 1937-04-20 tarihli sayısının 56. sayfasında yer alan haber metni şu şekilde okunabilir:.
Diğer Dergiler
Tam metin içeriği
56 Her Ay
rile münasebetidir. O suretle ki zümrelerin çarpışma şeklindeki
bu karşılıklı tesiri onları birbirine yaklaştırmakta; rekabet su-
retile başlıyan münasebet, onlardan her birinin diğerindeki
kuvvelere hudut koyması suretile aralarında bir bağlantı ve
bir nevi tesanüt yapmakta; nihayet, içlerinden her birinin ayrı
ayrı birer varlık olmasına mani,olmıyan kesif ve bölümlü ce-
miyetler doğmaktadır. Çin, Hint ve Avrupa medeniyetleri kar-
şılaştırılacak olursa, garbın iş bölümünde bilhassa, büyük rol
oynayan küçük zümrelerin istiklâli ve şahsiyetlerin inkişafı ha-
disesile şark medeniyetlerinin küçük zümreleri ve şahsiyetleri
eriten, serbest birliklere imkân vermiyen tek şekilli ve basit
bünyesi arasındaki fark anlaşılır.
Bir makineden çıkarılan vida, yahut bir
uzviyetten koparılan parça yalnız başına
hiç bir işe yaramadığı halde, kesif ve bö-
lümlü cemiyetlerin içinden ayrılan parçaların daima yeni bür-
tünleri doğurmak kabiliyetinde oldukları garp müstemlekeci-
liği veya misyonerliğinin şehadetlerile görülmektedir. Bu müta-
lâayı daha ileriye götürerek diyebiliriz ki zümre içerisinde fert-
lerin ve cemiyet içinde zümrelerin çarpışması her an yenileş-
mek mecburiyetinde olan muvakkat bir muvazene doğuruyor.
Çünkü zümrelerde fertlerin temayülleri ve cemiyetlerde züm-
relerin ilcaları birbirini tahdit ettiği zaman, burada yalnız bir
temayül veya ilcalar mecmuu vücude gelmiş olmuyor; fakat
fertlerin ve zümrelerin kendi şahsiyetleri üzerinde onu kayıt-
landıran bir müşterek inzibata tâbi oldukları; âdeta kendi te-
mayül ve ilcalarile çatışan bir nevi tazyikin içerisine girdikleri
görülüyor. Fert ve zümreler üstünde bir sınıf veya şekil olmak
üzere meydana çıkan bu tazyık Durkheim'in bahsettiği gibi
müstakil bir şeniyet olan mâşeri tasavvurlarla değil, ancak bu
dinamik karşılıklı tesirler arasında kendiliğinden doğan bir
müşterek inzibat ile izah edilebilir. Süphe yok ki o, insanlar a-
rasında hür bir anlaşmanın eseri değildir. Bununla beraber o-
nu biopsikolojik hayatın dışından tesir eden bir nevi manevi
şeniyet gibi görmek doğru değildir. Tabii oluşun yeni bir saf-
hasında meydana çıkan bu «müşterek inzibat» ı tıpkı madde
âleminde elektronlar arasında veya canlı mevcudu vücude ge-
İçtimaiyatta dina
mist görüş:
