Özet
Her Ay gazetesinin 1937-04-20 tarihli sayısının 45. sayfasıdır. Görseli doğrudan incele; harici OCR metni yoktur.
Diğer Dergiler
Tam metin içeriği
Felsefe, Ruhiyat ve İçtimaiyat 45
(sürat) bütün sarihliğini kaybeder; bilâkis sürati sarihleştirir-
sek mahal bütün kat'iyetini kaybetmektedir 1. Hulâsa atomun
bünyesinde illi bir zaruret yerine ihtimali bir muayyenlikten
bahsedilebilir. Bir elektronun bizim tarafımızdan farkedilebil-
mesi için ayni neviden diğer bir hareketle karşılaşması lâzım-
dır. Elektronun neşrettiği en küçük parça bir guantum'dur. Bu
neşir esnasında o ziyadan şiddetini tahmin edemiyeceğimiz bir
darbe alır. Biz yalnız, muhtelif şiddetteki darbelerin karşılıklı
ihtimalini kaydedebiliriz. Hulâsa maddenin tekâmülünde cisim-
den cisme, atomdan atoma atlamak hususunda mühim bir dıvar
ortadan kalkmıştır.
Evvelâ, muhtelif cisimleri birbirinden ayı-
ran eski kimyanın aşılmaz farkları kaybol-
muştur. Radyomdan kurşuna kadar bir kaç
cisim istihalesinin olduğunu bizzat müşahedelerle radioacti-
vite göstermektedir. Cisimler arasındaki farkın yalnız bu
karşılıklı tesirler sisteminden ileri geldiği anlaşılmıştır.
Saniyen: Atomu vücude getiren bu karşılıklı tesirler sis-
temi illi bir zencire bağlı değildir. Orada ancak kuvvetli bir ih-
timaliyet derecesine yükselen istatistik kanunlar mevzuu bah-
solabilir. Bu demektir ki atomun tekâmülünü illiyet zinciri ile
tayin etmek, yani mazi ve hal hakkındaki bilgi ile istikbali kat-
iyetle aydınlatmak mümkün değildir. Çünkü bu karşılıklı te-
sirler sisteminin itimaliyetinde, istikbalin dalma maziden fark-
lı olmak imkânı vardır.
Salisen: Maddenin bünyesi ve tekâmülü, fiziki mutalara
nazaran, ancak parçalar ve bütün münasebetini ifade temek
üzere uzvi bir sistem halinde tasavvur edilebilir. O suretle ki
bu uzvi sistemde parçaların gayri muayyen değişmesi bütünün
mütemadi cereyanı içinde kaybolur. Böylece kâinata iki dere-
celi bakışımız anlaşılır: Üstte,bize kat'i bir determinizm manza-
rası veren eşyanın ilk görünüşü, onun altında ancak istatistik
kanunların cari olabileceği ikinci ve derin manzara. Bununla
beraber onlar iki ayrı manzara olmayıp rasıdın âletlerini de-
giştirmesinden dolayı meydana çıkan «vahdette kesrets © ha-
lindeki uzvi ve tekâmüli âlemin görünüşleridir.
Maddenin
tekâmülü
(41 A. S. Eddington: Ayni eser, (Shf. 225 - 230)
