Özet
Ekonomiye, pek zayıf olan milli varıdatı artırmak için elzem olan hareketi verememiş ve teşkilatı yapamamış, memleketin hakiki ihtiyaçlarına tekbil edecek siyasi ve sosyal bir sistem vücuda getirememiştir.
Diğer Dergiler
Tam metin içeriği
10 © Her Ay
memiştir. Ekonomiye, pek zayıf olan milli varidatı arttırmak
için elzem olan hareketi verememiş ve teşkilâtı yapamamış,
memleketin hakiki ihtiyaçlarına tekabül edecek siyasi ve sos-
yal bir sistem vücude getirememiştir.
İdareci sınıfın ataleti, ekonomik ve sosyal her türlü terak-
kiyi imkânsız bırakmıştır. Bu imkânsızlık, milli hayatın her
sahasında tezahür etmiş, fakat en ziyade, İspanya iktisadiyatı-
nın esaslı bir cüz'ü olan ziraatta kendini göstermiştir.
İspanyada, hiç bir zaman, hususi menfaat-
lerini ve sosyal rolünü müdrik bir orta sı-
nıf mevcut olmamıştır. Şahsi tasarruf ve
ierdi hürriyet gibi demokratik prensiplerin terakki edemediği
bir memleket olan İspanyada bunun zaten başka türlü olması-
na imkân yoktu. Katalonya, Bal&ares ve Valansiyadaki küçük
irat sahipleri her hangi sosyal bir rol oynıyamıyacak kadar kem-
miyet ve kültür bakımlarından zayıftılar. Dahili istihlâkin az-
lığı, bir kaç büyük şehir müstesna olmak üzere, küçük ticare-
tin inkişafına mani olmuş irat sahiplerinin sayısı hiç mesabe-
sinde kalmıştır.
Halk sınıfları ve
muvazenesizlik
Bir orta sınıfın mevcut bulunmaması, sosyetenin, esasta iki
muhasım kütleye ayrılmasını intaç etmiştir. Bu iki kütleden her
biri nisbi bir insicam göstermekle beraber, izalesi imkânsız
menfaat ihtilâflarile birbirinin aleyhine kıyam etmiş vaziyet-
tedir.
İspanyada, mevkiin verdiği salâhiyeti suiistimal keyfiyeti
bir istisna değil, âdettir. Orada, idareci sınıf, kendi menfaatine
uygüh bir ekonomik ve sosyal sistemi zorla idame etmiş ve
şehirliyi olsun, köylüyü olsun, zaman zaman açlığa mahküm
bırakmıştır. Bu şerait dahilinde, memlekette, hiç bir zaman tam
asayiş hüküm sürmemiştir. Bu günkü dahili harp, bütün dün-
yâda büyük bir hayret ve dehşet uyandırmıştır. Fakat, haki-
kate Bâkılirsa, bu dahili harp pek yeni sayılamaz. İspanyanın
yüz elli senelik içtimai tarihi, bir nevi için için kaynayan da-
hili harpten başka bir şey değildir. Mevcut sistemin bütün kur-
banlari, fakirler, zayıflar, imtiyazsızlar, bulundukları noktada,
ellerinden geldiği kadar kendilerini müdafaaya uğraşıyorlardı.
