Özet
Her Ay gazetesinin 1937-04-20 tarihli sayısının 42. sayfasında, Bergson'un daha güçlü bir hamle ile ikilik buhranı kurtarması konusunda bahsedildi. Bu yeni teorinin, tabiatın temamı tarihindeki takımlı teorileri değiştirdiğini belirtildi.
Diğer Dergiler
Tam metin içeriği
42 Mam > Ay
mesi ve bilhassa onun Bergson'dan daha kuvvetli bir hamle ile
ikilik buhranından kurtarılması çok büyük bir adımdır.
Şimdi asıl mesele tabiatin temami tarihindeki takâmülü,
bu yeni telâkki ile izaha çalışmaktır.
Tekâmül meselesinin şe'ni tahliline girdi-
ğimiz zaman maddeden ve maddi eşyanın
ilk unsurları olarak alınan (atom) lardan
başlamak doğru olur. Atomun mahiyeti hakkında Democrite
ve Leucippe'den beri gelen ve yeni kimyanın molecule'ü ve ye-
ni fiziğin (atom) u ile büsbütün kuvvetlenen fikirler son za-
manlara kadar âdeta madde ilminin sarsılmaz esasları telâkki
ediliyordu. Bir taraftan fizik ve kimyanın süratli tekâmülü, di-
ğer taraftan mevceler mihanikinin kurulması, eski ilmin mev-
zualarından olan bu fikri esaslı surette değiştirmiştir. Bu asrın
ilk senelerindenberi birbirini takiben atom hakkında üç naza-
riyenin doğduğu görülüyor. Bunlardan sonuncusunun meseleyi
nasıl kapatmağa doğru gittiğini anlatmak için onları gözden
geçirmek lâzımdır:
Madde nazari-
yeleri:
Birinci zümredeki nazariyelerde maddenin esasını mekân
zaman ve kütle teşkil etmektedir. Bu nazariyelere göre madde
«hareket halindeki kütle» dir, Bundan dolayı onlara umumi
bir isimle (hylocynâtigue) madde nazariyeleri denilebilir (“1.
İkinci zümrede bulunanlar maddeyi mekân, zaman ve kudret
ile izah ederler. (Energetigue) diyebileceğimiz bu nazariye
mensuplarına göre madde bir kudret birikmesi veya mudıle-
sidir. Nihayet üçüncü zümredekiler mekân, zaman ve kuvvet
fikirlerinden hareket ederler. Onlara göre madde det ve cezp
kuvvetlerinin bir tezahürüdür. Bunlara da madde hakkında
dynamiste nazariye denebilir.
Umumiyetle fizikçiler yakın zamana kâ-
Atomun bünyesi: dar birinci zümrede toplanmakta idi. A-
tomlara kâinat binasının tuğlaları, yıkıl-
maz temelleri nazarile bakılıyordu. Fakat yirminci asrın fizik
(IN. Lossky: E Intuwition, la matiğre et la vie, Paris 1928 (Shf:
85 - 92).
