Özet
Her Ay gazetesinin 1937-03-20 tarihli sayısının 24. sayfası, bir tesisatın iktisadi verimliliğini ele alırken, bu tesisatın sabit masraflarının ve ikıtlarının etkisi hakkında detaylı bir analiz yapmaktadır.
Diğer Dergiler
Tam metin içeriği
24 Her Ay
isleri yine âmme sahasındaki işletmelerinin iktisadi verimleri
ile pek te iftihar etmemeleri lâzımgelir.
Filhakika bu tesisatları ve işletmeleri yakından görecek o-
lursak, bunların hepsinin dikkate değer bir derecede boşa ça-
lıştıklarını ve bütün bu tesisatta sabit masrafların gittikçe bü-
yüdüğünü görürüz. Hususi ve âmme iktisadı, makineleştikçe,
sabit masraflar artmaktadır. Şunu hatırlamalıyız ki bu sabit
masraflar, bütün iktisadi teşebbüsler için tehlikeli bir unsur-
dur. Son dünya buhranında en kuvvetli iktisadi teşebbüsleri-
miz dahi sabit masrafları yüzünden, yani sabit tesisata yatırıl-
mış olan para ile bu tesisatın, temin ettiği gibi gelirler araşın-
daki nisbetsizlikden dolayı sarsılmışlar, bozulmuşlardır. Şehir-
ler dahi âmme iktisadiyatında vücude getirdikleri tesisatın
sabit masraflarından dolayı hastalanabilirler, Şehir vatandaş-
ları ya ağır vergi yüklerile ödeyerek, ağır masraflara katlana-
rak bu hasta vücudü kendi sırtlarında taşırlar; yahut bundan
vaz geçerler, Bu takdirde de bu tesisat yavaş yavaş harabiye
yüz tutar.
9 — Sermaye ve makine kendi esas mahiyetlerine, hususi-
yetlerine göre kullanılmalıdır. Her ikisi de ayni kanunlar da-
hilinde çalışır. Çünkü her ikisi de biriktirilmiş iş kudretini tat-
bik sahasına kor.
Gerek sermaye, gerek makine gayet çabuk ve devamlı ça-
lışmaya tabi tutulmalıdır. Ancak bu takdirde kendilerinden
beklenilen verim hasıl olur, Hiç çalışmamak ve yahut istirahat
etmek her ikisinin hakiki mahiyetlerinin haricinde bir şeydir.
10 — Bir çok belediye reisleri tanırım ki bunlar kendi mü-
esseselerinin âmme iktisat sahasında nasıl bir iktisadi verim
ile çalıştıklarını hiç bilmiyorlardı. Meselâ bunlara elektrik te-
sisatlarının tam randımanlarına nazaran, ancak yüzde yirmi
beş derecede çalıştığını ve bu tesisata bağlanmış olan serma-
yeden yüzde yetmiş beşinin her gün muattal kaldığını söyledi-
ğim zaman hayretler içinde kaldılar, Elektrik tesisatı için söy-
lediğim bu misali nakliyat işleri için de tekrar edebilirim. Bu
sahada dahi vaziyet başka türlü değildir.
Her gün muayyen bir hatta yüz kişilik oturma yeri nak-
leden bir tramvay bu yerlerin yalnız yüzde otuzunu müşteri-
