Özet
Türk orta çağ sanatkar ve entellektüeli, halis bir garlı anlayışı önünde, ruhunun ve kafasının bütün mimarisine, sanat ve ideolojisinin bütün miyarlarına, cemiyetinin bütün nizamına ve ferdiyetinin bütün şahsılığine ermiştir.
Diğer Dergiler
Tam metin içeriği
Iİ AGAÇ
| /ANAT » FiKiR > AK/İYON
MANZARA
2
TÜRK ORTA ÇAĞ SANAYKİR VE ENTELLEKT
İNE KISA BİW BAKIŞ
| Türk orta çağ sanatkâr ve entellektüeli, halis bir garplı anlayışı önünde,
| ruhunun ve kafasının bütün mimarisine, sanat ve ideolojisinin bütün miyarlarına,
cemiyetinin bütün nizamına ve ferdiyetinin bütün şahsiliğine ermiştir.
O, içinde yaşadığı cemiyetle, ve cemiyeti, kök saldığı medeniyet kaynağile
tam bir anlaşma halindedir. Kendisini yoğuran cemiyet, nasıl realist bir dün-
ya içi ifadesine ve idealist bir dünya dışı telâkkisine malikse, o da, ( objet)
ve ( idee ) halinde, bir sanat ve fikir dünyasının bütün kanunlarına sahiptir.
Dili, nahvi, kalıpları, tekniği, tenkidi, kültürü, mantığı, ahlâkı, dünya ve
mavera telâkkisi, mizacı, hassasiyeti, estetiği, hulâsa bir varlığın tecelli ayna-
larındaki bütün akislerile o, sistemli bir plâtform üzerindedir.
Bu plâtformu ona cemiyeti, cemiyetine de İslâm iman ve ideolojisi bina
eder. O devrin muvazenesine göre, İslâm iman ve ideolojisi güneşli bir gök,
cemiyet bu gökten sıcaklık alan bir toprak, sanatkâr ve entellektüel de, fer-
diyetinin köklerini bu toprağa salan ve istidadına göre yemiş veren bir ağaçtır.
Ne gök, toprağın iç terkibinde, ne de toprak ağacın verim kalitesi üzerinde,
bünye istiklâlini dağıtıcı bir rol oynayamaz. Aralarındaki mahrem münasebet-
ler ve birbirlerine çizdikleri sınırlar içinde bile, göklerin kalitesi göklerde,
toprağınki toprakta ve ağacınki ağaçtadır. Fakat ağaç, toprak ve göğün,. FERT,
© CEMİYET ve İDEOLOJİ halinde ahenk ve düzene girmesidir ki hayatı ve
© onun sonsuz deveranını kurar.
Hiç bir insanlık devri, giden kim ve gelen ne olursa olsun, bu ana unsur-
lar dışında bir terkip yapabilmiş değildir.
İmdi, kalite ve kıymet hükümleri üstünde hiç bir teşhise yanaşmadan kabul
etmeliyiz ki, Türk orta çağ sanatkâr ve entellektüeli, belli başlı bir idrak
mihrakı etrafında, saiklerini, sebeplerini ve neticelerini çerçevelemiş ; zamanı,
mazi, hal ve istikbal olarak, üç ritmile temsil etmiş ; kendi ömrü ve anlayışı
1
MM ii
