Özet
İster kol kuvvetini, ister fikri kuvvetini, ister evvelce sarfettiği bir say içinde tebelleri ettirdiği bir meta arzetmiş bulunsun ferd daima enerjisini bir gelire mukabil mühdele etmek zaruretindedir. Nasıl bir işci karnını doyurabilmek için çalışmak ve tekrar çalışabilmek için en aşağı karnını doyurabilecek kadar bir üret elde etmek zaruretinde ise bir tüccar veya müstahsil de, ticaret veya istihsal muamelesini tekrarlıyabilmek için sarfettiğini, mühdele yolul, geri almak mecburiyetinde dir. Sarfettiği enerjiyi tekrar temin etmesine müsaade edecek kadar bir üret alamayın bir işci nasıl yavaşı yavaşı ölüme sürüklenirse, sarfettiği parayı geri alamayan tüccar veya müstahsil de öylece iflasa mahkûmdur. Demek oluyor ki bu rejim için de herkesin bir geliri olması ve sarfettiği ile elde ettiği arasan da bir hesap mühazenesinin vücutu vardır. Zaten kriz veya buhran dediğimiz şey de bu mühazenesinin bozulmasından başka bir şey değildir. İşizilik veya mütemadi iflaslar hesap mühazenesinin bozulmasından ileri gelen birer neticedir.
Diğer Dergiler
Tam metin içeriği
Siyaset ve İktısadiyat 41
İster kol kuvvetini, ister fikri kuvvetini, ister evvelce sarfettiği
bir sây içinde tebellür ettirdiği bir metal arzetmiş bulunsun fert
daima enerjisini bir gelire mukabil mübadele etmek zaruretin-
dedir. Nasıl bir işçi karnını doyurabilmek için çalışmak ve
tekrar çalışabilmek için en aşağı karnını doyurabilecek kadar
bir ücret elde etmek zaruretinde ise bir tüccar veya müs-
tahsil de, ticaret veya istihsal muamelesini tekrarlıyabilmek
için sarfettiğini, mübadele yolile, geri almak mecburiyetinde-
dir. Sarfettiği enerjiyi tekrar temin etmesine müsaade edecek
kadar bir ücret alamıyan bir işçi nasıl yavaş yavaş ölüme sü-
rüklenirse, sarfettiği parayı geri alamıyan tüccar veya müstah-
sil de öylece iflâsa mahkümdur. Demek oluyor ki bu rejim için-
de herkesin bir geliri olması ve sarfettiği ile elde ettiği arasın-
da bir hesap müvazenesinin vücudü şarttır. Zaten kriz veya
buhran dediğimiz şey de bu müvazenenin bozulmasından baş-
ka bir şey değildir. İşsizlik veya mütemadi iflâslar hesap müva-
zenesinin bozulmasından ileri gelen birer neticedir.
Hesap müvazenesi neden bozulur? Çünkü işçi veya müstah-
sil pazarda malına, sarfettiğini geri verecek, bir bedel bulamaz.
Niçin? Çünkü alıcı nazlanır. Bu nazlanmanın sebebi? Çünkü
piyasada ayni cinsten ve ayni kalitede mal boldur. Dilediği za-
man bu malı elde edeceğine emindir. Satıcının fiat indirmesini
bekler. Ve satıcı bazan sarfettiğinin yarısını bile alamadan gel
diği yere geri döner. Vergisini, işçilerinin ücretini, borcunu ve-
remez ve buhran başlar. Alıcının şu kârı belki bütün bir mem-
leket ekonomisini sarsmıştır. Merak etmeyin, bunun tersi de
variddir. Piyasada mal kıttır. Alıcı zaruri ihtiyaçlarını tatmin
için derhal mal satın almak mecburiyetindedir. Binaenaleyh
fiyatlar yükselmiştir. Bu sefer de müstehlikler zarar görecek-
tir. Zaten bu yükseliş uzun zaman devam edemez. Çünkü fiat
yüksekliği istihsali hızlaştıracak ve bu sonuncunun çoğalması
eşya fiatlarını yeniden düşürecek ve fasid daire devam edip
duracaktır. Demek oluyor ki eşyanın mübadele kıymeti mikta-
rma. binnetice pazarda elde ettiği fiata bağlıdır.
O halde ne yapmak lâzımdır? Hesap müvazenesini müsta-
kar tutmak, Hesap müvazenesi nasıl müstakar tutulabilir? Eş-
ya fiatlarını tanzim ve tesbit ile. Bu, nihayet eşya fiatlarını
