Özet
Türklerin tarihi yaşamış oldukları birbirinden farklı üç nevi medeniyeti göre, Türk medeniyet tarihini ve onun bir şu- besi olan Türk edebiyatı tarihini de, Profesör Fuad Köprülü'nün gösterdiği gibi, (1) üç esaslı devreye ayırmak mümkündür: 1. - İslamiyetten evvelki Türk edebiyatı, 2. - İslam medeniyeti tesiri altında Türk edebiyatı, 3. - Avrupa medeniyeti tesiri altında Türk edebiyatı.
Diğer Dergiler
Tam metin içeriği
154 Her Ay
edebiyatının muhtelif asırlar zarfında temasta bulunduğu ede-
biyatlar karşısındaki vaziyetini ana hatlarile çizmek şimdiden
kabil olabilir.
Türklerin tarihte yaşamış oldukları birbirinden farklı üç
nevi medeniyete göre, Türk medeniyet tarihini ve onun bir şu
besi olan Türk edebiyatı tarihini de, Profesör Fuad Köprülü-
erdiği gibi, (1) üç esaslı devreye ayırmak mümkündür:
âmiyetten evvelki Türk edebiyatı, 2. - İslâm medeniyeti
tesiri altında Türk edebiyatı, 3. - Avrupa medeniyeti tesiri al-
tında Türk edebiyatı.
1. — İslâmiyetten evvel Türklerin oturmuş oldukları saha-
nın şarkı, garbi ve cenubu sırasile Çin, İran ve Hint gibi, Milât-
tan evvel şarkın kuvvetli üç büyük medeniyeti tarafından tah-
dit edilmiş bulunuyordu. Türklerin, oturdukları sahanın şima-
lile alâkadar olduklarına dair tarihte hiç bir malümata sahip de-
ğiliz. Tarihlerinin bu devresinde muhtelif kabilelerden ibaret
olan Türkler, en çok Çinlilerle münasebette bulundukları için,
medeniyetleri hakkındaki malümatı Çin vakayinamelerinden
öğreniyoruz. Göçebe bir hayat yan Türkler arasında, zaman
zaman daha hâkim bir mevki işgal eden kabileler, ekseriya Çin
sülâlelerinin himayesile bir devlet kurup, diğer kabilelere hük-
mettikleri veya onları idareleri altına aldıkları oluyordu. Çin
tarihlerinin bize bahşetmiş oldukları Hiyong - Nu'lar, Yu - Eşi-
ler, Tu “vuw'lar ve ilâh.. orta Asya Türklerine hükmetmiş muh-
telif Türx «abile - sülâleleridir.
Bu devirde Türkler, oturdukları sahanın coğrafi hususiyet-
leri itibarile, temasta bulundukları medeniyetlerin ve bu mede-
niyetlerin getirdikleri dinlerin kuvvetli tesiri altında bulunu-
yorlardı, Türklerin Şamanist dinleri ve bu dine bağlı ananeleri
yanında, Hindistandan gelen Budizm, İran yolile girmiş olan
Mazdeizm, Maniheizm ve Nasturilik gibi dinlerin ve bu dinlere
merbut ananelerin yaşamış olduğunu biliyoruz. Türklerin bu
yabancı medeniyetlerin edebiyatlarından da kuvvetle müteessir
olduklarını tahmin etmekle beraber, bu gün bu devirlere ait
mevcut vesikalar, Turfan, Kara Hoça'da yapılan muh-
e) Profesör Fuad Köprülü, Türk Edebiyatı Tarihi, birinci cilt,
Istanbul, Devlet Matbaası, 1926, s. 9.
