Özet
1. Edebiyat ve Sanat dergisinde, Türklerin dinlerine ait tescillerin ve eserlerin bilinen ve bilinen olmayan yönlerinin ele alınması konusunda tartışılıyor. Bu tesciller, Türklerin dinlerine ait tescillerin ve eserlerin bilinen ve bilinen olmayan yönlerinin ele alınması konusunda tartışılıyor. Bu tesciller, Türklerin dinlerine ait tescillerin ve eserlerin bilinen ve bilinen olmayan yönlerinin ele alınması konusunda tartışılıyor.
Diğer Dergiler
Tam metin içeriği
ündür:
eniyeti
siri al-
ı saha-
Milât-
ın tah-
şima-
nip de-
ibaret
rı için,
rinden
zaman
ya Çin
e hük-
u. Çin
ı - Eşi-
ş muh-
usiyet-
mede-
ulunu-
aneleri
iteessir
ere ait
muh-
»ci cilt,
Edebiyat ve Sanat 155
telif hafriyatlarda elde edilmiş olan uygurca Mâni, Zer-
düşt ve Buda dinlerine âit tercümelerden ibaret bulunuyor. Ma-
amafih, Tu - Kywların şark koluna mensup Türkler tarafından
Bilge Kağan, Kül Tigin ve Tonyukuk namına dikilip Orhun
âbideleri namile maruf kitabelerde, bilhassa Çin medeniyetine
ait edebi tesirlerin mevcudiyeti, istikbalde yapılacak tetkikler
sayesinde ortaya konabileceği tahmin edilebilir.
Nasturiliğin Türkler arasında intişarile Kurunu Vusta hris-
tiyan medeniyetinin Türkler arasında intişar edebildiğini gös-
terecek vesikalar maalesef hemen yok gibidir, yalnız bu nevi
vesikalara daha sonraki asırlarda Kıpçaklar ve Bulgar Türkleri
arasında tesadüf olunuyor. İran medeniyeti tesirlerine ise, daha
bu devirlerde, Sasanilerle sıkı münasebetlerde bulunan Türk-
ler arasında intişar ettiği, Mazdeizm ve Maniheizm gibi aslan
İrani olan dinlerin Türkler arasında büyük bir rağbet kazanma-
sından anlaşılıyor. Maamafih, İslâmdan evvelki Türklerin halk
edebiyatına ait zengin malzemeyi ihtiva eden Kâşgarlı Mah-
mud'un pek meşhur olan Divanı Lüğatüt Türk adlı eserinin
yabancı edebiyatlar tesiri bakımından mütalâasına henüz te-
mas bile edilmemiştir. z
Bundan başka milli Türk destanın Alp Ertünge, Oğuz des-
tanı, Kök - Türk menkıbesi, Köroğlu destanı gibi parçaları, Şa-
mani medeniyetinin anâsırını ihtiva etmekle beraber, yabancı
tesirlerden uzak kalmadığı gibi, yabancı halk edebiyatlarına
ait motifleri ihtiva etmiş olacağı şüphesizdir. Bunların esaslı bir
şekilde tesbiti, Türk milli dehasının edebi eserlerine koyduğu
kıymetlerin neler olabileceğini tayin bakımından pek büyük bir
ehemmiyeti vardır.
2. — Türkler arasında İslâmiyetin, mevzii bir takım muka-
vemetlere rağmen, Abbasiler devrinde esaslı bir şekilde yerleş-
tiği muhakkaktır. Zaten bu devre kadar, İslâmiyet, Türklerin
intişar etmiş oldukları sahanın Çinle hemhudut olan şark kısmı
müstesna, garp sahasına Arap orduları tarafından nakil ve ka
bul ettirilmiş bulunuyordu. Türklerin İslâm medeniyetine yap-
tıkları hizmetlerin büyüklüğü, yalnız bu medeniyetin muhafızı
olarak değil, neşrinde de bir İslâm zihniyeti taşımış olmaların-
dan ve bu manadaki büyük hatalarından doğmaktadır. İslâmi-
