Özet
Vali halka nazır edip dururlar ki her ne canıbden bir hale zühr etmelü olursa eftraftan ana taş atıp katil mi icab eder ve yahut had mi ve yahut ta'riz mi ve yahut te'dib mi icab eder filhâl emri icra edüp ol tarafın yikılan yerini tamir ederler. Zira alemin nizamı intizami anların vücutları sebebi iledir. Her ne yuzden bu dini islama ve ser'i serife muhalif bir kimseyi görseler veya iştirseler min indillah bunlara gayreti diniyye düşer, ancak men'e gâlşurlar.
Diğer Dergiler
Tam metin içeriği
Edebiyat ve Sanat 141
vali halka nazar edüp dururlar ki her ne cânibden bir halel zu-
hür etmelü olursa etraftan ana taş atup katil mi icab eder ve
yahut had mi ve yahut ta'riz mi ve yahut te'dib mi icab eder
filhâl emri icra edüp ol tarafın yıkılan yerini tâmir ederler.
Zira âlemin nizamü intizamı anların vücutları sebebi iledir.
Her ne yüzden bu dini islâma ve şer'i şerife muhalif bir kimse-
yi görseler veya işitseler min indillah bunlara gayreti diniyye
düşer, ani men'e çalışurlar.
Meşayihi izâmın sözleri ise ekseriya mutlak olmağla feh-
mi gayet muğlak olup ulema bunların mutlak kelâmların şer'e
muhalif zan edüp ekseriya ta'ne taşını bunların üzerlerine a-
tarlar. Ve lâkin ol sözlerden meşayihin muradı ulemanın feh-
mine tulü' eden ma'na olmamağla anların ta'ne taşları meşa-
yihe dokunmaz. Zira üzerlerine hücum ederlerse ol sözün şer'e
muvafakati yüzünü beyan edüp ol ta'ndan halâs olurlar, ol
ta'n anlara gelüp yetişmemiş olur.
Yunüs hazretleri buyururlar ki ulema benim mutlak ke-
Jâmımı fehm etmemekle bana ta'n taşın attılar. Benim muradım
anların anladıkları gibi olmağla taş yol ortasında kaldı.
(Öylelik yol) demekten murad: öyle günün ortasıdır; ilmi
zâhir de nısfı ilimdir. Zira ilmin akaide ve a'mele müteallik o-
Janı ilmi kelâm ve ilmi fıkıhtır ki ilmi zâhirdir. Ve ahlâka ve
tasfiyei bâtına müteallik olanı ilmi ahlâk ve ilmi hakikattır ki
ol ilmi bâtındır.
İmdi ulemai Zzâhirin ziyade eyu fehm edeninin ilmi yol
ortasma dektir. Öylelik yol dediği ana işarettir.
«Bozayazdı yüzümü» dediği yani az kaldı ki muradımı an-
layanlar ve setri üzerime farz olan ilmi anlara keşf etmiş olam
deyu korktum. Zira rübubiyyet sırrını keşf etmek küfürdür.
Tefsiri kadi'de (Yâ eyyüherresulü belliğ mâ ünzile ileyke min
rabbike) âyetinin tefsirinde'der ki: esrarı ilâhiden bazı sir var-
dır ki ifşası haramdır. Ve İhyâi ulüm'da Zeynel Âbidin'den
nakl edüp buyurur ki:
Ya rübbe cevheri ilmin lev ebuhü bihi
Lekile & ente mimmen y&'büdül vesenâ 1*1
(91 Bazı ilim cevherleri vardır ki ben onları ifşa etmiş olsaydım
bana, «sen puto tapanlardansın» denilirdi.
