Özet
Şarlo ve Son Filmi.
Sinama bize ıcat edilmez eğlence diye girdi, hemşehrizi gittiği için yazdı. Pazar günüleri sinama alanların önünde, tekaide çıkmış paşadan, Kuleli talebevi, kasketli ve karavatsız müsteh- riden, astragam korkülü ve Şanel kokulu haşma kadar dop doludur. Hayatın kazanı bu mü- essese. Fakat ne hayati, ne de cevheri anlayışını ve münakaşayı edinmiş bir müesseser değil. Garbi fikir adamının başında sinama diye bir lüdzie vardır. Çünkü o, oradan çiktı ve başkısı brak- madi. Bize ül- tucarım - elde ve her türlü fikir kaymetinin dışında, alım- yürüyenu bu mü- esseseyi bu bakımlardan kavramak istiyorum. Bu yazda basit bir konuk sunduğum, fakat günde- ci büyük sanat şahsiyetine sahip olanlardan Şarlonun son filmine ne yapmak istediğini dikkat ediniz:.
İsmini unuttuğum büyük bir müharrir "dünüada, insanlığın şerefe anabileceği üç isim vardır" diyordu ve bunların Şarlo, Cami ve Gandi oluklarmı söyleyordu. Bir Fransız mizah müharriri olan Cami - ki bu ismi ne yazık, pek az kişi tanır - ile Gandi- yi bir tarafa bırakalım. Şarlon ve son yap- mış olduğu filmden bahsedeceğim.
Şarlonun iki senedir yapımı uğraştığı bu filmin ismi "Yeni Zaman - Modern Times" dr. Henüz Türkçeye nasıl tercüme edilece- gini bilmiyorum, fakat bana braksalar, ben, bu filmin türgesine "makinay devri" derdim. Yazımda filmden bahsederken, bu ismi kul- lanacağım.
Şarlonun filmi az kalsın gösterilemiyec- ti. Çünkü Şarlo, "makinay devri", ne, Ameri- kada doğmuş olan (standardisation) ile çok kuşavale alay etmekte, onu açı bir şekilde lenkit etmekledir.
Makinanın, Amerika ekonomik, sosyal hayatında oynadığı rolü düşününe, ve "sinama çar," lağabi ile anılan Amerika sansür heyceti reisi (W. Hayes) bu sepetten, filmden birçok parçalar kırmıştır. Öylece oyunamasına müsaade etmiştir. Böyle olduğu halde, bu gün bile, Amerikan bir çok gazeteleri Şarlonun filminin gösterilmesini için onu nelerle ilham etmiyorlar. Halbuki Şarlo, iki senelik uğras- ma, didilme, tetik mahsulü olan son eserin de sadece beşeridir.
Burada biraz (Taylor) sisteminden bahsedeceğim. (Taylor) meşhur (Ford)un bir mü- hendisi idi. Amelenin çalışma şekillerini tet- kik edip onları filmde aldıktan sonra görüdü ki, en basit bir işte çalışan bir amele bile, iş- basında, lüzumsuz bir takım hareketler yap- makla, enerjisini beyhude sarfederek veri-.
Diğer Dergiler
Tam metin içeriği
aĞAÇ
Sinama:
ŞARLO VE DON, FİLMİ
edilmez. eğlence diye girdi,
ile çıkmış paşudan, Kuleli
kokulu hanıma kadar
İsmini unuttuğum © büyük. bir muharrir
“ dünyada, insanlığın şerefle anabileceği üç
isim vardır , diyordu ve bunların Şarlo,
Cami ve Gandi olduklarını söylüyordu. , Bir
Fransız mizah muharriri olan Cami - ki bu
ismi ne yazık, pek az kişi tanır - ile Gandi-
yi bir tarafa bırakalım, Şarlodan ve son yap-
inş olduğu filmden bahsedeceğim.
Şarlonun iki senedir yapmıya uğraştığı
bu filmin ismi “ Yeni Zaman - Modern Times,,
dir. Henüz Türkçeye nasıl tercüme edilece-
gini bilmiyorum, fakat bana bıraksalar, ben,
bu filmin türkçesine “ makina devri , derdim.
Yazımda filmden bahsederken, bu ismi kul.
lanacağım.
Şarlonun filmi az kalsın göslerilemiyecek-
li. Çünkü Şarlo, “makine devri,, nde, Ameri-
kada doğmuş olan (slandardisalion) ile çok
kuvvetle alay etmekte, onu acı bir şekilde
tenkit etmektedir.
Makinanin, Amerika ekonomik, sosyal
hayalında oynadığı rolü düşünen, ve “sinama
çanı,, lâğabı ile anılan Amerika sansür heyeti
reisi (W. Hayes) bu sebepten, filmden birçok
parçalar o çıkarmış, © öylece “oynanmasına
müsaade etmişlir. Böyle olduğu halde, bu gün
bile, Amerikanın bir çok gazeteleri Şarlonun
filminin 'gösterilmemesi için onu nelerle ilham
elmiyorlar. Halbuki Şarlo, iki senelik uğraş-
ma, didinme, tetkik mahsulü olan son eserin-
de sadece beşeridir.
Burada biraz (Taylor) sisteminden bahse-
deceğim. (/'aylor) meşhur (/ord)un bir mü-
hendisi idi. Amelenin çalışma şekillerini tet-
kik edip onları filme aldıktan sonra gördü ki,
en basit bir işte çalışan bir amele bile, iş
başında, lüzumsuz bir takım hareketler yap-
makla, enerjisini beyhude sarfederek veri-
mini azaltmaktadır. Eğer bu lüzumsuz hare“
ketlerin önüne geçilebilirse, “muhakkak ame.
lenin verimi artar, istihsal çoğalır.
(Taylor)un bu sistemi tecrübe edildi, ne-
tice müsbet oldu. Kabul ve evvelâ (Word)un
fabrikalarında tatbik edildi. Bu sistemle ye
lişen aynı amele, eski veriminden iki üç misli
fazlasını elde ediyordu. Yalnız, bir müd-
det sonra, bu amelenin aptallaştığı, gözleri
bağlanıp dolaba koşulan bostan beygirlerin-
den farksız bir hale geldiği görüldü. Çünkü
(Taylorjun lüzumsuz bir takım hareketler
diye gördüğü hareketler, “ Şahsiyet ,, denilen
şeyin ta kendisi idi. Bu ortadan kalkınca,
(Taylor) sistemile yetişen amelenin, seri ha-
linde imal edilen çanak çömlekten farkı kal-
madı. İşte bu kısaca, mümkün olduğu kadar
basit anlalmıya çalıştığım şey, (slandar-
disalion) un doğurduğu neticedir.
Gelelim Şarlonun filmine :
Şarlo, kendisine bir iş aramakladır. Bu-
luyor. Bir fabrikaya - giriyor. Fabrikada bu
sistem en mülekâmil şekle çıkarılarak tatbik
edilmektedir. Hatta, yemek tatili kaldırılmıştır.
'Amelenin yemekleri, çalışırken, önlerine, bir
zincir üzerinde işleyen bir masa ile gelmek-
tedir. Mütekâmil bir makine, vakıt kaybetme-
meleri ve lüzumsuz hareket yaparak istihsali
azaltmamaları için, | yemekleri, oamelenin
ağzına kadar veriyor, bir başka mütekâmil
makine, yemek yendikten sonra, amelenin ağ.
zmı siliyor. Böylece, amele bir tarftan yemek
yiyor, bir taraftan da, tek ve basit bir
hareketten ibaret olan işlerini görmekte devam
ediyor.
Şarlo bu fabrikada
yor.. Bir gün yemek
Hem de tam Şarlonun
sekiz on gün çalışı
makinası bozuluyor.
önüne gelip ona ye-
10
